اين بخار لطيف همان است كه پزشكان آن را روح مىنامند و جايگاه آن دل است و آن مانند جرم شعلهء چراغ و دل به منزلهء چراغدان ، و خون سياهى كه در درون دل است براى آن مانند فتيله است ، غذا نسبت به آن چون روغن چراغ و حيات ظاهر كه به سبب آن در ساير اعضاى بدن جريان دارد مانند روشنايى چراغ در همهء خانه است . همان گونه كه چراغ در صورت قطع روغن خاموش مىشود چراغ روح نيز چنانچه غذايش منقطع شود خاموش مىگردد ، و چنان كه فتيله گاهى سوخته و تبديل به خاكستر مىشود به طورى كه روغن را جذب نمىكند و چراغ با وجود فراوانى روغن خاموش مىگردد به همين گونه خونى كه بخار لطيف در دل وابستهء به آن است ممكن است به سبب شدّت حرارت دل بسوزد و چراغ قلب با وجود غذاى كافى خاموش شود چه در اين هنگام دل غذايى را كه سبب بقاى روح است نمىپذيرد چنان كه خاكستر روغن را به گونه‌اى كه موجب دوام افروختگى آتش باشد قبول نمىكند . و نيز همان گونه كه چراغ گاهى به سبب داخلى چنان كه ذكر كرديم ، و زمانى به سبب خارجى مانند وزيدن باد و يا پف كردن بر آن خاموش مىشود ، همچنين خاموشى روح گاهى ناشى از سببى داخلى و زمانى به سببى خارجى مانند كشتن است ، و همان گونه كه خاموش شدن چراغ بر اثر پايان يافتن روغن يا تباهى فتيله و يا به سبب وزش باد و يا پف كردن انسانى بر آن جز به علل مقدّرى كه در علم خداوند ترتيب يافته و همگى مقدّر شده صورت نمىگيرد ، خاموشى روح نيز به همين گونه است و چنان كه خاموشى چراغ پايان وقت وجودى آن است و آن اجل اوست كه در امّ الكتاب برايش تعيين شده خاموشى روح نيز چنين است ، و همانطور كه اگر چراغ خاموش شود تاريكى سراسر خانه را فرا مىگيرد روح نيز چون خاموش شود همهء بدن تاريك و ظلمانى مىشود و انوارى كه از روح كسب مىكرده از آن جدا مىگردد ، و اين انوار همان نور حواس و قدرت و اراده و ديگر چيزهايى است كه واژهء حيات همهء آنها را در بر مىگيرد . و اين نيز اشاره‌اى كوتاه به يكى ديگر از عوالم نعمتهاى خدا و عجايب صنع و حكمت اوست تا دانسته شود كه : لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ كَلِماتُ رَبِّي . « 48 » پس نگونسارى باد بر كسى كه به خدا كافر شود ، و دور و نگونسار باد كسى كه نعمت او را ناسپاسى كند .

--> ( 48 ) كهف / 109 : . . . اگر درياها ( جهت نوشتن ) براى كلمات پروردگارم مركّب شوند ، درياها پايان مىگيرند پيش از آن كه كلمات پروردگارم پايان يابد .